O ano que vivimos perigosamente

Vacuna para el coronavirus. / RR SS
Vacina para o coronavirus. / RR SS

A crise do coronavirus consolidou e/ou alimentou as desigualdades entre as persoas e tamén entre os territorios.

O ano que vivimos perigosamente

Estase cumprindo, agora, un ano dende o comezo da pandemia sanitaria. Pouco tempo se consideramos a perspectiva dos prazos que se computan nas mudanzas que se rexistran na historia. Moito tempo, poren, se manexamos as referencias psicolóxicas das persoas que atravesamos esta ruta incerta que nos deparou o destino.

A diferenza do que ocorreu noutros momentos do pasado recente, esta crise non estaba prevista nas análises prospectivas da práctica totalidade dos poderes ou dos creadores de opinión de ámbito internacional. Instalados na resaca dos efectos provocados pola treboada xurdida nos mercados financeiros dos USA na última parte da primeira década do século XXI, non se viu chegar o tsunami provocado por un virus descoñecido que alterou todos os equilibrios previos e someteu ás distintas sociedades a unha proba de resistencia para a que non estaban preparadas.

A pandemia tivo -está tendo- unha dimensión mundial aínda que as consecuencias prácticas da súa existencia varían en función da situación na que se atopaban, previamente, os distintos países. Con carácter xeral, pódese afirmar que o coronavirus consolidou e/ ou alimentou as desigualdades entre as persoas (por motivos socio-económicos, por razóns de xénero, polas identidades raciais...) e tamén entre os territorios. A partir deste denominador común, apareceron as singularidades vinculadas ao estado que presentaban as redes de prestación de servizos públicos (primordialmente os sanitarios e os de atención ás persoas maiores e dependentes) e os sistemas de investigación de novas vacinas e fármacos para combater a doenza.

Se nos cinguimos ao ámbito do Estado español, os meses transcorridos revelaron as insuficiencias dos distintos sistemas sanitarios. Nalgúns casos (Comunidade de Madrid, Cataluña, Galiza...) eran de dominio público porque foran reiteradamente denunciadas por moitas organizacións sindicais e cívicas (lémbrense as manifestacións masivas promovidas, no noso Pais, pola plataforma SOS Sanidade Pública); noutros -nomeadamente o Pais Vasco- as eivas resultaron mais sorprendentes dado o maior financiamento realizado nas últimas décadas. Neste ano, tamén puidemos visualizar as graves carencias nos coidados ás persoas maiores: o grande volume de falecementos rexistrado nas residencias foi unha durísima moción de censura para gobernantes e dirixentes empresariais que fixeron posíbel un modelo baseado na aceptación da lóxica do beneficio privado por riba do medre substancial dos recursos públicos asignados a semellante servizo de benestar.

O funcionamento da estrutura territorial do Estado foi posto a proba nestes meses de pandemia por mor da relevancia competencial das CC.AA. na prestación daqueles servizos públicos mais requiridos polos efectos da crise. As tensións entre o goberno central e os executivos das Comunidades demostraron que, mais alá das limitacións asociadas ao modelo de reparto do poder contemplado no texto constitucional e nos distintos Estatutos, non están consolidados os niveis de cooperación e lealdade institucional tradicionalmente asociados aos sistemas de orientación federal. Hai que deixar constancia, en todo caso, dunha circunstancia chamativa: nunha situación tan excepcional como a vivida dende Marzo de 2020 non existiu unha corrente de opinión maioritaria -tanto no ámbito da política como no universo mediático- que reclamara cambios legais para facer posíbel unha recentralización das competencias actualmente atribuídas ás CC.AA. En diversos momentos houbo alusións despectivas á descentralización vixente (o suposto caos derivado dos “17 estados de alarma”) pero non tiveron a suficiente entidade e continuidade como para conformar unha alternativa social e política que puidera achegar unha preocupante involución fronte ao que hoxe existe.

As alteracións que provocou a pandemia nas condicións materiais -e mesmo emocionais- nas que están a desenvolver a súa vida millóns de persoas, tiveron tal envergadura que suscitaron lóxicas interrogantes sobre os hipotéticos cambios no comportamento político dos diversos sectores sociais concernidos. No ámbito xeográfico estatal celebráronse tres citas electorais previstas con anterioridade (Euskadi, Galiza, Cataluña) e agora aparece, no horizonte do vindeiro mes de Maio, unha nova (Madrid) que non figuraba nos calendarios preestablecidos. O denominador común dos resultados deses comicios -o mantemento das respectivas maiorías gobernamentais- semella indicar que, polo momento, a experiencia pandémica non revolucionou o reparto das influenzas electorais. Haberá que agardar para ver se o grave deterioro das expectativas de benestar para milleiros de persoas e a continuidade de prácticas pouco exemplares no seo dunha parte da elite política (utilización da crise sanitaria como ferramenta obscena de electoralismo, circuitos de vacinación privilexiada, a obsesión pola ocupación do poder institucional por riba da atención a unha xestión eficaz dos efectos do coronavirus...) orixina un punto de inflexión substancial  a favor de propostas de transformación social dignas de tal nome. @mundiario

O ano que vivimos perigosamente